يكى قطعه‌اى است در نزديك‌يك صفحه از عيون الاخبار شامل خطبه‌اى از اردشير براى مردم و پاسخى كه يكى از آنها در جواب سخنان او گفته ، « 1 » و ديگر قطعه‌اى است نسبتا مفصل در چهار صفحه در شرح جنگ فيروز پسر يزدگرد پادشاه ساسانى با خشنواز پادشاه هيطاليان در بلخ « 2 » ، و ديگر قطعه‌اى است در نيم صفحه و آن خبر بهرام‌گور است با يكى از كنيزكانش ، « 3 » و چهارم هم قطعه‌اى در نزديك‌به‌يك صفحه و آن خبر اردشير و جنگ او است با پادشاه سواد . « 4 » از « خداىنامه » يعنى تاريخ رسمى ايران در دوران ساسانى كه به عربى به نامهايى همچون « سير الملوك » و « سير ملوك الفرس » خوانده شده و ابن قتيبه هم آن را با عنوان « سير العجم » ياد كرده در برخى از تاريخهاى قديم اسلامى و در مقدمهء شاهنامه ذكرى رفته و دربارهء اين هم كه بسيارى از مطالبى كه در كتابهاى تاريخى اسلامى دربارهء ايران نقل شده از آن كتاب گرفته شده ، و سخنهاى بسيار گفته شده و پژوهشهاى گرانبهايى از سوى صاحب‌نظران غرب و شرق به عمل آمده « 5 » ولى از خود خداىنامه و ترجمهء عربى آن نشانه‌هاى بسيار كمى در آن كتابها يافت مىشود و به همين سبب خداىنامه و ترجمهء عربى آن را از آثار گم شده مىشمرند . بنابراين اين چند قطعه‌اى را كه ابن قتيبه با عبارت « در سير العجم خواندم » نقل كرده مىتوان تنها قطعاتى شمرد كه از ترجمهء عربى خداىنامه به وسيلهء كسى كه خود آن كتاب را ديده است به دست ما رسيده . به جز در كتاب « عيون الاخبار » كه در قرن سوم هجرى تأليف شده در كتاب « السعادة و الاسعاد » تأليف عامرى نيشابورى هم كه در قرن چهارم هجرى پرداخته شده در چندين مورد نام « خداىنامه » ( به همين صورت فارسى آن نه به صورت ترجمهء عربى ) آمده و مطالبى از آن نقل شده .

--> ( 1 ) . عيون الاخبار ، ج 1 ، ص 96 - 97 . ( 2 ) . عيون الاخبار ، ج 1 ، ص 117 - 121 . ( 3 ) . عيون الاخبار ، ج 1 ، ص 178 . ( 4 ) . عيون الاخبار ، ج 4 ، ص 119 . ( 5 ) . ن . ك . هزارهء فردوسى ، نشر وزارت فرهنگ سال 1322 به ويژه مقاله‌هاى قزوينى و تقىزاده در آن .